En voorzeker, Wij hebben jullie geschapen en vervolgens hebben Wij jullie vorm gegeven. Daarna zeiden Wij tegen de Engelen: ‘Knielt neer voor Adam.’ En zij knielden neer behalve Iblies, hij behoorde niet tot de neerknielenden. Hij (Allah) zei: ‘Wat hield jou tegen om neer te knielen, toen Ik het jou beval?’ Hij zei: ‘Ik ben beter dan hij, U heeft mij uit vuur geschapen en U heeft hem uit klei geschapen.’[1]

Deze zonde van Iblies maakte hem ongelovig en als gevolg werd hij verbannen uit de barmhartigheid van Allah. Het was zijn afgunst jegens Adam die hem bewoog om te weigeren het bevel van Allah op te volgen. Afgunst, in het Arabisch ‘al-hasad’, is dus de eerste zonde waarmee is gezondigd. Laten we daarom een diepere blik werpen op al-hasad.

De zonde van al-hasad

Om te beginnen is het goed om al-hasad te definiëren. Al-Hasad is een gevoel waarbij de haasid, de persoon die hasad heeft, wenst dat een gunst, voorziening of prestatie van iemand weggenomen wordt en deze aan hem of haar wordt toebedeeld. Ook spreken we van hasad als de haasid het niet per se zelf wilt krijgen, zolang het maar weggenomen wordt van de mahsoed, de persoon die benijd wordt. Sterker nog, deze laatste vorm is de ergste vorm van hasad.[2]

De Profeet, sallallaahu ‘alayhi wa sallam, heeft in meerdere overleveringen bekendgemaakt dat het hebben van al-hasad naar anderen verboden is. Zo is er overgeleverd:

Pas op voor al-hasad, want het vernietigt de goede daden zoals vuur hout vernietigt.[3]

En in een andere overlevering staat:

Koester geen afgunst tegenover elkaar.[4]

Het is daarom ook verboden om te handelen naar gevoelens van jaloezie. Denk aan het actief naar beneden proberen te halen van iemand middels daden als roddelen, laster of smaad. Hoeveel families zijn wel niet kapotgegaan vanwege afgunst naar elkaar? Hoeveel vriendschappen zijn veranderd in vijandschappen naar aanleiding van afgunst? Hoeveel islamitische projecten zijn er wel niet stil komen te liggen vanwege jaloezie? Hoe vaak is het voorgekomen dat iemand een ander – die iets goeds onderneemt – probeert te dwarsbomen puur vanwege al-hasad?

Verdeling van Allah

Het is bij iedere moslim welbekend dat Allah ar-Razzaaq, de Voorziener, is. Dit betekent dat Allah de voorziening van elk schepsel heeft bepaald. Allah zegt:

Wij hebben hun levensonderhoud tussen hen verdeeld in het wereldse leven.[5]

Dus het is Allah die de één rijkdom heeft gegeven en de ander armoede, de één kracht en welzijn en de ander zwakte en ziekte. Dit gebeurt allemaal met de Kennis en Wijsheid van Allah. Laten we, nu we dit basisprincipe kennen, even een stapje terugzetten om te zien wat er eigenlijk aan de hand is op het moment dat iemand hasad heeft. De haasid die heeft dus eigenlijk bezwaar tegen hoe Allah de voorzieningen heeft verdeeld. Allah heeft iemand rijk gemaakt, maar de haasid is het daar niet mee eens en wenst dat het van diegene wordt weggenomen en aan hem of haar gegeven wordt. Dit is hasad als je er dieper naar kijkt. Allah zegt:

En verlang niet naar datgene waarmee Allah sommigen van jullie boven anderen heeft bevoorrecht.[6]

Goede hasad

Al-Hasad is dus in essentie een verwerpelijke eigenschap. Toch is er iets wat positieve jaloezie heet, in het Arabisch: al-ghibtah. Dit houdt in dat je iets goeds ziet bij iemand, wat je ook voor jezelf wenst, zonder dat je wil dat het van diegene wordt afgenomen. Hierop wordt gedoeld door de Profeet, sallallaahu ‘alayhi wa sallam, in de volgende overlevering:

Er is geen hasad, behalve bij twee zaken: een man die van Allah rijkdom heeft gekregen waarop hij die uitgeeft op de waarheid en een man die van Allah wijsheid heeft gekregen waarmee hij oordeelt en die hij onderwijst.[7]

Deze verkoelende woorden van de Profeet, sallallaahu ‘alayhi wa sallam, laten zien dat al die wereldse rijkdommen en posities het überhaupt niet waard zijn om iemand over te benijden. Hij legt de focus op de zaken die er echt toe doen, namelijk daden die je dichter bij Allah brengen. Daden die jouw eeuwige hiernamaals mooier maken.

Volledig geloof

Om af te sluiten is het belangrijk te benoemen dat niemands geloof volledig is, totdat hij voor zijn broeder wenst wat hij voor zichzelf wenst. De Profeet, sallallaahu ‘alayhi wa sallam, heeft gezegd:

Niemand van jullie gelooft, totdat hij voor zijn broeder liefheeft wat hij voor zichzelf liefheeft.[8]

Het is daarom van belang bewust te zijn van gevoelens van afgunst en je hart hiervan te zuiveren. Zie je iets waardoor je afgunst voelt opkomen? Besef dan dat Allah, met Zijn Kennis en Wijsheid, Degene is Die de desbetreffende persoon heeft begunstigd en voel daar rust bij. Weet dat jouw geloof pas volledig is als je juist liefhebt dat jouw broeder of zuster iets goeds is overkomen. Verricht een heel simpele smeekbede voor diegene en zeg:

Allahumma zid wa baarik (O Allah vermeerder en zegen het).[9]

De Engelen zullen dan ook du’aa` voor jou doen. Hiermee haal je de negatieve gevoelens bij jezelf weg. En weet, wanneer je afgunst niet onderdrukt als het opkomt, maar daarnaar handelt, dat Iblies jou daarin is voorgegaan. Moge Allah onze harten en zielen zuiveren.

[1] Surah al-A’raaf vers 11-12

[2] Djaami’ al-‘uloem al-hikam, Ibn Radjab

[3] Sunan Aboe Dawoed

[4] Sahieh Muslim

[5] Surah az-Zoekhroef vers 32

[6] Surah an-Nisaa’ vers 32

[7] Sahieh Bukhari & Muslim

[8] Sahieh Bukhari & Muslim

[9] Al-Haakim

Het bericht Het boze oog van Iblies verscheen eerst op Daliel.

We lezen in het volgende vers:

«إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ»
“Wanneer de hulp van Allah en de overwinning komt.” [1]

Voor ‘komt’ wordt hier het woord جاء (djaa`a) gebruikt en niet het woord أتى (ataa). De geleerden van taal en tafsier zeggen hierover, dat het woord جاء toegepast wordt bij zaken die op een moeilijke wijze tot stand komen. Het woord أتى is echter toepasselijker bij makkelijke zaken en voor wat van dichtbij komt. Bovendien duidt جاء  op een doelgerichtere komst dan أتى.

In de context van dit vers kwam de overwinning van Allah tot stand na grote moeilijkheden, inspanningen en opofferingen. Daarom is het woord جاء (djaa`a) gebruikt.

In een ander vers wordt beschreven hoe de polytheïsten ten tijde van de Profeet Mohammed ﷺ, de Dag der Opstanding en de bestraffing van Allah ontkenden en onderschatten. Hierop daalden de woorden van Allah neer :

«أَتَىٰ أَمْرُ اللَّهِ فَلَا تَسْتَعْجِلُوهُ»
“Het bevel van Allah is (bijna) gekomen“.[2]

Allah verwijst hier naar het gemak waarmee Hij deze zaken tot stand kan laten komen, en de nabijheid hiervan. Daarom gebruikt Allah hier het woord أتى (ataa). Maar wanneer dit bevel eenmaal tot stand komt, zal de beleving ervan ernstig en moeilijk zijn. Hier wordt het woord جاء  (djaa`a) weer gebruikt:

« فَإِذَا جَاءَ أَمْرُ اللَّهِ قُضِيَ بِالْحَقِّ»
“En wanneer dan het Bevel van Allah komt dan wordt er volgens de Waarheid geoordeeld”[3]

In het verhaal van profeet Soelaymaan, vrede zij met hem, benoemde Allah de tocht van Soelaymaan met zijn soldaten in een tijd die geen oorlog noch moeilijkheden kende. In deze gebeurtenis gebruikte Allah wederom het woord أتى (ataa).

Allah zegt:

«حَتَّى إِذَا أَتَوْا عَلَى وَادِ النَّمْلِ»
‘’(Zij marcheerden) totdat zij aankwamen bij de vallei van de mieren.’’[4]

Nadat de broers van profeet Yusuf, vrede zij met hem, hem in een waterput hadden gegooid, kwamen zij huilend aan bij hun vader. Omdat dit een kwalijke, grote zaak is, drukte Allah de situatie uit met het woord  جاء (djaa`a):

«وَجَاءُوا أَبَاهُمْ عِشَاءً يَبْكُونَ»
“En zij kwamen in de avond huilend naar hun vader.”[5]

Dit was slechts het delicate verschil tussen de woorden جاء (djaa`a) en أتى (ataa), welke in het Nederlands beide simpelweg vertaald worden met ‘komen’.

Andere synoniemen

Enkele andere synoniemen van het woord ‘komen’ in de Arabische taal zijn:

Ataa أتى: Hij kwam van een nabijgelegen plaats;

Qadima قَدِم: Hij kwam van een verre plaats;

Aqbala أقبل: Hij kwam gewillig, enthousiast;

Hadara حضر: Hij kwam als reactie op een uitnodiging;

Zaara زار: Hij bezocht: Hij kwam met de bedoeling om de banden te versterken en in het goede;

Taraqa طرق: Hij is in de nacht gekomen;

Ghashiya غَشِي: Hij kwam per toeval zonder het te laten weten;

Waafaa وافى: Hij is gekomen en trof hetgeen waarvoor hij was gekomen;

Warada ورَدَ: Hij is gekomen met de bedoeling om water te halen;

Wafada وَفَدَ: Hij is gekomen met een groep mensen;

Elk woord en zelfs elke letter in de Koran is geplaatst met een allesomvattende Kennis en Wijsheid. Het is dan ook een onmogelijke taak om de perfectie en geheimen van de Koran (en ons geloof in bredere zin) te vatten in een vertaling naar een andere taal, hoe hard we ook ons best doen. Zoals je ziet is het Arabisch de werkelijke sleutel tot de schatten en geheimen van de Koran.

[1] Soerah an-Nasr, vers 1

[2] Soerah an-Nahl, vers 1

[3] Soerah Ghaafir, vers 78

[4] Soerah an-Naml, vers 18

[5] Soerah Yoesuf, vers 16

Het bericht Arabisch: de sleutel tot de geheimen van de Koran verscheen eerst op Daliel.

In dit artikel zet ik drie redenen uiteen waarom jij vanaf dít moment geen enkel gebed meer kan missen. En elke keer als de verleiding ontstaat om een gebed over te slaan of uit te stellen tot aan het einde van de dag, omdat je moe of ‘te druk’ bent, hoop ik dat je aan deze drie redenen denkt en jezelf afvraagt of al die redenen om niet of te laat te bidden, het echt waard zijn.

1. Het gebed wist jouw zonden uit

Elk mens zondigt. Deze zonden draag jij met je mee en er komt een dag dat je voor Allah staat. In jouw reis onderweg naar Allah blijven je zonden zich ophopen. Af en toe vraag je om vergeving en verlos je jezelf van bepaalde zonden en daarna verval je er weer in.

We moeten echter een belangrijk en pijnlijk feit beseffen. Dat feit is dat het Paradijs enkel en alleen datgene accepteert wat rein en zuiver (tayyib) is. Het Paradijs is enkel voor degenen die volledig gezuiverd zijn van elke zonde. Daarom zullen de engelen de paradijsbewoners bij het Paradijs ontvangen met de woorden:

En degenen die hun Heer vreesden zullen in groepen naar het Paradijs worden geleid. Wanneer zij dan het Paradijs hebben bereikt, zullen de poorten hiervan worden geopend. De bewakers ervan zullen tegen hen zeggen: ‘’Vrede zij met jullie. Wat zuiver zijn jullie, treedt haar (d.w.z. het paradijs) daarom binnen voor eeuwig. (Soerah az-Zumar, vers 73)

Als een moslim op het moment van het oordeel dus nog bevlekt is met zonden, is er kans dat hij wordt bestraft in het hellevuur om gereinigd te worden van zijn zonden. Je hebt een aantal stadia tot aan dat moment om verlost te worden van je zonden.

Vóór de ontmoeting met Allah zijn er de moeilijkheden op de Dag des Oordeels, die lichter zijn dan de bestraffing in het hellevuur. Daarvoor nog is er de kwelling en bestraffing in het graf, die draaglijker is dan de moeilijkheden op de Dag des Oordeels. Wil je zelfs dit voor zijn? Dan moet je ervoor zorgen dat je reeds in dit leven, voor jouw overlijden, verlost bent van jouw zonden. Naast het tonen van oprecht berouw, is het verrichten van het gebed één van de voornaamste aanleidingen van vergeving. Allah zegt:

Verricht het gebed tijdens het begin en einde van de dag en een deel van de nacht. Voorzeker, de goede daden wissen de zonden uit. Dat is een vermaning voor degenen die gedenken.[1]

En Aboe Hurayrah heeft overgeleverd dat de Profeet, sallallaahu ‘alayhi wa sallam, zei: ‘’Als bij iemand van jullie een rivier voor zijn huis langs stroomt en hij zich daarin vijf keer per dag zou wassen, zou er dan nog iets van vuil op hem achterblijven?’’ Zij zeiden: ‘’Er blijft geen vuil op hem achter.’’ Daarop zei hij: ‘’Zo is dat ook bij de vijf gebeden, Allah wist daarmee de zonden uit.’’[2]

En in de hadieth van ‘Ubaadah ibn as-Saamit zei de Profeet, sallallaahu ‘alayhi wa sallam: ‘’Vijf gebeden die Allah heeft verplicht gesteld; wie de wudoe` daarvoor perfectioneert en deze (gebeden) op tijd verricht, terwijl hij de buigingen en zijn concentratie vervolmaakt, heeft een belofte bij Allah dat Hij hem vergeeft. En wie dit niet doet, heeft geen belofte bij Allah. Als Hij wil, vergeeft Hij hem en als Hij wil, bestraft Hij hem.’’[3]

2. Het gebed helpt jou om standvastig te blijven

Behalve het streven naar vergeving, dienen we ook na te denken over hoe we voorkomen dat we in zonden blijven vervallen.

Zonden worden vrijwel altijd ingegeven door je begeerte, oftewel door je lusten en verlangens. Je begeerte wil iets, jij voelt die neiging en drang om het te doen (of juist na te laten) en dan zal het van jouw mate van zelfbeheersing en wilskracht afhangen of je in staat bent de verleiding te weerstaan. Het gebed helpt je om jouw begeerte te onderdrukken. In andere woorden helpt het gebed jou dus om standvastig te blijven.

Voorzeker, het gebed weerhoudt van onzedelijkheid en zonde.[4]

Dit vereist echter dat het gebed consequent verricht wordt, vijf keer per dag en zeven dagen per week. Als iemand een medicijn dient te slikken vanwege een aandoening, is het geen optie voor de patiënt om alles op te sparen tot aan het einde van de week om dan alle pillen met terugwerkende kracht tegelijk in te nemen. Om te herstellen heeft het lichaam elke dag opnieuw een bepaalde dosering nodig en het slaat dan ook alleen aan als de kuur consequent wordt doorlopen. Wat een medicijn is voor het lichaam, is het gebed voor onze ziel.

Daarom zegt Allah niet dat wij het gebed moeten ‘verrichten’, maar vestigen en onderhouden.

En vestig het gebed en geef de zakaat uit en buig met de buigenden.[5]

Onderhoud het gebed en (met name) het middelste gebed en sta nederig voor Allah.[6]

Als een dienaar het gebed onderhoudt en deze nederig uitvoert, weerhoudt het gebed werkelijk van onzedelijkheid en zonde. Het gebed herinnert je dan aan het feit dat dit leven vergankelijk is, terwijl het hiernamaals eeuwig is. En dat dit leven een beproeving is en we op een zekere dag allen tegenover Allah zullen staan. Als je deze overtuiging internaliseert en hiernaar leeft, ben je bereid om tijdelijke genietingen in te ruilen voor datgene wat oneindig is. Zo helpt het gebed jou om zelfbeheersing en wilskracht te ontwikkelen, om de prikkels van je begeerten en lusten te weerstaan.

De mens is zeker begerig geschapen. Als het slechte hem treft is hij ongeduldig. En als het goede hem treft is hij gierig. Behalve de verrichters van het gebed. Degenen die standvastig in hun gebeden zijn.[7]

Zodra je het gebed loslaat, val je weer regelrecht in de greep van je begeerten en nemen die volledige controle over jou.

En na hen volgde een andere generatie die het gebed verwaarloosde en de begeerten volgde. Zij zullen zeker ghayy treffen.[8]

Sommige geleerden zeiden dat zij die het gebed verwaarloosden degenen zijn die het compleet nagelaten hebben, terwijl andere geleerden het uitleggen als zij die het gebed uitstellen tot na de eindtijd.[9] Het te laat verrichten van het gebed is dus voldoende om onder de reikwijdte van dit vers te vallen.

De betekenis van ‘ghayy’, wat ik hierboven bewust onvertaald heb gelaten, is op twee manieren uitgelegd. Volgens één interpretatie is het een vallei of put in het hellevuur, waarin de pus van de helbewoners stroomt en zich ophoopt. Andere sahaabah hebben het woord uitgelegd als ‘verlies’. Ibn Djarier at-Tabarie zegt, na het noemen van deze twee uitleggen, dat ze dicht bij elkaar liggen en elkaar niet tegenspreken. Bestraft worden in dat vallei in het hellevuur is immers het grootste verlies denkbaar.[10]

3. Het gebed zorgt ervoor dat je onder Allahs bescherming valt

Tot zover over de vergeving en het voorkomen van zonden. Behalve zonden zijn er ook andere calamiteiten die jou kunnen treffen. Denk aan problemen met je mentale en fysieke gezondheid, ongevallen, het boze oog, djinn en sihr. Het gebed zorgt ervoor dat je onder Allahs bescherming valt.

Djundub ibn Sufyaan overleverde dat de Profeet, sallallaahu ‘alayhi wa sallam, zei: ‘’Wie het fadjr gebed verricht, staat onder de bescherming van Allah.’’[11]

En in de hadieth Mu’aadh ibn Djabal staat dat de Profeet, sallallaahu ‘alayhi wa sallam, zei: ‘’Wie opzettelijk een verplicht gebed nalaat; bij hem trekt Allah zijn bescherming in.’’[12]

Hoe kwetsbaar moet je je wel niet voelen wanneer je een gebed hebt overgeslagen of zelfs helemaal niet bidt, nu je dit weet? Hoe kun je met een gerust hart je hoofd op je kussen leggen of dagelijks je huis verlaten, nu je dit weet? En hoe anders is dit voor degene die al zijn gebeden op tijd en toegewijd verricht en weet dat hij onder de bescherming van Allah staat?

Wanneer je door moeheid overmand wordt of druk bent met werk, studie of de kinderen, en daardoor de neiging hebt om het gebed uit te stellen of over te slaan, bedenk dan dat hoeveel redenen je ook hebt om niet te bidden, die redenen nooit opwegen tegen deze drie redenen om het gebed wél te onderhouden.

[1] Soerah Hoed, vers 114

[2] Sahieh al-Buchaarie en Muslim

[3] Aboe Dawoed, an-Nasaa`ie en Ibn Maadjah

[4] Soerah al-‘Ankaboet, vers 45

[5] Soerah al-Baqarah, vers 43

[6] Soerah al-Baqarah, vers 238

[7] Soerah al-Ma’aaridj, vers 19-23

[8] Soerah Maryam, vers 59

[9] Tafsier at-Tabarie

[10] Tafsier at-Tabarie

[11] Sahieh Muslim

[12] Musnad Ahmad

Het bericht 3 redenen waarom jij geen enkel gebed kan missen verscheen eerst op Daliel.

De wrede soldaten van de farao vormden een van de machtigste legers van die tijd. De verhouding was buitengewoon scheef en de brute, goed uitgeruste troepen raasden in volle vaart richting het machteloze, vluchtende volk! En ineens stonden profeet Moesaa en zijn volk aan de rand van de zee. De weg liep dood. Doodsangst en wanhoop overmeesterden de zwakke zielen; voor hen lag de zee, achter hen naderde het wrede leger. De spanningen liepen nog eens op toen het stof in de verte hoog de hemel in rees en het leger achter de woestijnheuvels tevoorschijn kwam. Alles wees erop dat het volk verdoemd was.

Ondanks dat Allah hen veel wonderen had laten aanschouwen en ze met eigen ogen hadden meegemaakt dat Allah tot alles in staat is (dus ook tot het redden van een menigte vluchtelingen van het Egyptische leger), verloren velen van hen het vertrouwen in Allah de Verhevene en Zijn belofte. En dat terwijl Hij de Profeet Moesaa juist had gestuurd om hen te redden en om hen een hoge status te geven.

De mensen begonnen te klagen… Alsmaar klagen! Zij begonnen de Profeet dingen te verwijten totdat hij een einde maakte aan hun geklaag en de beslissende woorden sprak: “Welnee, voorwaar, Allah is met mij, en Hij zal mij leiden.”

Allah redde Zijn Profeet op de manier die Hij verkoos en op het moment dat Hij verkoos. Door Zijn Barmhartigheid heeft Hij het volk van Banoe Israa`iel meegenomen in Zijn genade en heeft Hij hen gered en rekende af met de farao. Aan de macht van de Almachtige kon het gigantische leger niet ontsnappen. En zowel de Banoe Israa`iel als wijzelf, dienen te allen tijde te beseffen dat het beschamend is om het vertrouwen in de Schepper en Zijn macht te verliezen in moeilijke tijden. Die les en die dag gingen de geschiedenis in en werden generatie op generatie herdacht als de dag van ‘Aashoeraa.

Allah is met mij, Allah is met ons?

De dag van ‘Aashoeraa herinnert ons aan de hoop die Allah doet ontstaan uit wanhoop. Het is de redding die tevoorschijn komt in tijden van radeloosheid, net als wanneer zachte, groene bladeren de harde, droge en ‘dode’ zaadjes doorbreken om er doorheen te groeien. De dag van ‘Aashoeraa bewijst dat de redding van Allah altijd nabij is, maar dat deze soms wordt vertraagd door ons ongeduld, of omdat we klagen en dreigen op te geven. Allah neemt nooit zomaar afstand van iemand zolang deze persoon zelf geen afstand neemt van zijn enige mogelijke redder, Allah.

Achter de woorden van Profeet Moesaa (‘alayhi assalaam) gaat ook een diepere betekenis schuil. Dat komt naar voren wanneer je ze vergelijkt met de woorden van Profeet Mohammed (sallallaahu ‘alayhi wa sallam) tijdens de hidjrah (migratie). De Profeet Moesaa zei tegen Banoe Israa`iel: “Welnee, voorwaar, Allah is met mij, en Hij zal mij leiden.” Dit terwijl Profeet Mohammed zei tegen zijn metgezel Aboe Bakr, toen deze zich zorgen maakte over de Profeet: “Treur niet, voorwaar, Allah is met ons.”

De houding van Banoe Israa`iel heb ik zojuist omschreven. De houding van Aboe Bakr daarentegen, was die van iemand die zaken opofferde voor Allah en Zijn Boodschapper. Hij maakte zich geen zorgen over zichzelf, maar over de Boodschapper en zijn boodschap, waardoor tot de dag van vandaag in de Koran wordt bevestigd dat Aboe Bakr de nabijheid van Allah verdiende: “Allah is met ons.” Wat een voortreffelijke eer die niet te evenaren is wanneer Allah letterlijk bevestigt dat Hij met jou is!

Allah is met jou zolang Hij aanwezig is in jouw hart en in jouw leven; in jouw hart in de vorm van jouw liefde en loyaliteit en in jouw leven in de vorm van jouw gehoorzaamheid en het waken over Zijn voorschriften. Profeet Mohammed (sallallaahu ‘alayhi wa sallam) zei: “Waak over (de voorschriften van) Allah en Hij zal over jou waken.”[1]

De grote dag van ‘Aashoeraa is een dag die hoop geeft maar ook de formule van succes duidelijk maakt. Wij leren van ons geloof om belangrijke dagen en gelegenheden te gebruiken als reflectie- en leermomenten om dichterbij Allah te komen en niet om te gebruiken voor vermaak en voor het vieren van feesten. De Profeet werd gevraagd waarom hij op maandagen vastte, waarop hij antwoordde: “Op deze dag ben ik geboren”.[2] Hij gebruikte deze dag om extra aanbiddingen te verrichten en niet om het te vieren. De Profeet beval de metgezellen de dag van ‘Aashoeraa te vasten omdat het de dag is waarop Allah de Profeet Moesaa heeft gered. ‘Aashoeraa is een dag van extra aanbiddingen en een moment om stil te staan bij de lering(en) van deze dag, zodat wij onze harten koppelen aan de Heer der werelden en beseffen dat Hij onze enige redder is en dat het enige echte succes, (dicht) bij Hem te vinden is.

Moge Allah ons vasten en alle goede daden accepteren.

[1] At-Tirmidhie

[2] Sahieh Muslim

Het bericht ‘Aashoeraa: de dag van hoop verscheen eerst op Daliel.

De periode van de Hadj is weer aangebroken. Binnenkort zullen de bedevaartgangers de rituelen uitvoeren die veelal terug te voeren zijn naar gebeurtenissen in het leven van de profeet Ibrahiem ‘alayhi salaam en zijn familie.  De sa’ie, het heen en weer lopen tussen de heuvels Safaa en Marwa, is gebaseerd op een gebeurtenis in het leven van Hadjar. Ook de bron Zamzam hebben we aan haar te danken. Wie was zij en wat kunnen we van haar leren?

Lees hieronder het verhaal van Hadjar en ontdek welke lessen we eruit kunnen halen.

Het verhaal van Hadjar

De profeet Ibrahiem ‘alayhi salaam en zijn vrouw Sarah zijn tijdens hun omzwervingen terechtgekomen in Egypte. Daar trekt Sarah de aandacht van de koning, die erom bekend staat dat hij mooie vrouwen lastigvalt en hun echtgenoten laat doden. Ibrahiem ‘alayhi salaam ontsnapt aan dat lot door te verklaren dat hij haar ‘broeder’ (in het geloof) is. Sarah wordt naar de vertrekken van de koning gebracht. Ze smeekt Allah om bescherming. Als de koning met haar alleen is, wil hij haar benaderen maar bij elke poging wordt hij onwel en zakt hij in elkaar. Hij raakt ervan overtuigd dat Sarah een tovenares is en uit angst laat hij haar gaan. Om haar gunstig te stemmen geeft hij haar als gift een dienstmeisje uit zijn hofhouding mee en dat is Hadjar.

Hadjar is een jong meisje en erg dapper. Ze gaat mee met Sarah en Ibrahiem ‘alayhi salaam, terwijl ze niets van hen afweet. Het kan haast niet anders dan dat ze angst moet hebben gevoeld: Sarah kan immers net zo goed de sjeitaan zijn die de koning beweert dat ze is.

Ze vestigen zich in Palestina. Daar maakt Hadjar deel uit van de huishouding van Sarah en Ibrahiem ‘alayhi salaam en maakt ze kennis met de Islaam. Ze wordt een gelovige vrouw en deze voorbereiding blijkt belangrijk voor de beproeving die ze later zou doorstaan.

Ibrahiem ‘alayhi salaam is inmiddels al op leeftijd en verlangt naar kinderen. Sarah, die nog steeds niet zwanger is geraakt, brengt een groot offer en stelt voor dat Ibrahiem ‘alayhi salaam met Hadjar trouwt. Zo geschiedt het en uit dit huwelijk wordt na een poos, Ismaa’iel ‘alayhi salaam geboren. Ibrahiem ‘alayhi salaam is erg gelukkig, maar dan krijgt hij in een droom van Allah de opdracht om Hadjar en zijn zoon Ismaa’iel ‘alayhi salaam ver de woestijn in te brengen en ze daar achter te laten. Zo moet hij van Ismaa’iel ‘alayhi salaam, de zoon waar hij lang op heeft gewacht en waar hij Allah lang om heeft gesmeekt, na korte tijd afscheid nemen.

Ibrahiem ‘alayhi salaam twijfelt niet en gaat op pad met Hadjar en Ismaa’iel ‘alayhi salaam. Na een lange reis arriveren ze in de vallei die Allah Ibrahiem ‘alayhi salaam heeft aangewezen. Hij laat hen plaatsnemen op de grond en legt een leren zak met dadels en een leren drinkzak met water bij hen. Hij keert zich om en gaat weg. Hadjar loopt achter hem aan en zegt: ‘O Ibrahiem! Waar ga je heen, ons hier achterlatend in deze onbewoonde vallei zonder iemand of iets in de buurt?’ Verschillende keren herhaalt ze haar vraag, maar Ibrahiem ‘alayhi salaam zwijgt. Volgens sommige geleerden zwijgt hij uit verdriet, volgens anderen omdat hij niet in een discussie wil belanden waardoor hij misschien van zijn voornemen wordt afgebracht. Uiteindelijk vraagt Hadjar: ‘Heeft Allah je dit opgedragen?’ Wanneer hij bevestigend antwoordt, zegt ze: ‘Dan zal Hij ons niet in de steek laten’. Ze keert terug naar Ismaa’iel en Ibrahiem loopt verder.[1]

Wanneer hij uit het zicht verdwenen is, draait Ibrahiem ‘alayhi salaam zich om en smeekt hij Allah om gezelschap, voedsel en vroomheid voor Ismaa’iel ‘alayhi salaam en zijn nakomelingen:

Onze Heer, ik heb enkelen van mijn nakomelingen in een vallei zonder gewas bij Uw heilige huis laten wonen, onze Heer, om de salaat te verrichten. Maak dan dat de harten van sommige mensen tot hen neigen en voorzie met vruchten in hun levensbehoeften; misschien zullen zij dank betuigen.[2]

Hadjar vertrouwt op Allah en zodra haar dadels en watervoorraad op zijn en Ismaa’iel dorst begint te krijgen, gaat ze zelf op zoek. In uitgeputte en uitgedroogde staat rent ze zeven maal heen en weer tussen de heuvels Safaa en Marwa. Telkens blijft ze bovenop de heuvels staan om uit te kijken naar reizigers en karavanen, maar tevergeefs.

Dan hoort ze een geluid. Naast Ismaa’iel staat een engel die met een vleugel op de grond slaat. Uit de grond komt water omhoog: de bron Zamzam. Snel verzamelt Hadjar het water in haar waterzak. Het water blijft stromen en ze graaft met haar handen een kuil om het water in te verzamelen. Onze profeet Mohammed sallallaahu ‘alayhi wa sallam zei: ‘Moge Allah genadig zijn met Hadjar. Als ze niet het water verzameld had, zou het de hele aarde bedekt hebben.’

Nu hebben ze dus water. Maar waar zou het eten vandaan komen? Door het gebied trekt de stam Djoerhoem. Ze zien in de verte vogels boven een bepaalde plaats cirkelen, wat wijst op een waterbron. Ze sturen een verkenner die terugkomt met het nieuws dat er een jonge vrouw met een baby bij een waterbron verblijft. De stamleiders vragen Hadjar toestemming om zich bij de bron te mogen vestigen. Het bewijst dat ze eervolle mensen en goed gezelschap zijn; ze hadden Hadjar als eenzame vrouw immers ook gewoon kunnen overvallen of haar wensen kunnen negeren. Hadjar geeft ze  toestemming voor het verblijf, maar het water blijft van haar. Ze verkoopt het water aan de stam en verwerft zo inkomen om voedsel van hen te kunnen kopen. De kleine nederzetting groeit in de loop der tijd uit tot de stad Bakkah (later bekend als Mekka).

Twee onderdelen van de smeekbede van Ibrahiem ‘alayhi salaam zijn nu verhoord: voedsel en gezelschap. Verhoring van het derde deel, een vroom nageslacht, blijkt uit het verdere verloop van de geschiedenis. Ibrahiem ‘alayhi salaam is de stamvader van alle volgende profeten, zowel via Ismaa’iel ‘alayhi salaam als via Ishaaq ‘alayhi salaam, de zoon die hij later met Sarah zou krijgen. De bekroning van dit nageslacht en profeetschap wordt gevormd door onze profeet Mohammed sallallaahu ‘alayhi wa sallam.

Zes lessen uit het verhaal van Hadjar

1. Allah bereidt ons voor op beproevingen

Hadjar onderging niet van de ene op de andere dag zware beproevingen. Allah plaatste haar in het huishouden van een profeet waar ze voorbeelden had van godsvrees, vertrouwen op Allah en standvastigheid. Allah bereidde haar voor op de beproevingen die zouden komen en toen het zover was, was ze er klaar voor.

Allah belast geen ziel boven haar vermogen.[3]

Wanhoop dus nooit en weet dat Allah de tijd en de beproeving kiest omdat Hij weet dat je het aankan. Niemand komt eronderuit om beproefd te worden. Jij niet en ook degenen om je heen niet. Maak zoals Ibrahiem ‘alayhi salaam en Sarah van je huis een plek waar je kinderen hun imaan kunnen ontwikkelen en leren hoe een moslim met tegenslagen en beproevingen omgaat.

2. Goed denken over Allah

Toen Hadjar wist dat Ibrahiem ‘alayhi salaam handelde in opdracht van Allah, reageerde ze ogenblikkelijk met: ‘Dan zal Hij ons niet in de steek laten.’ Ze was ervan overtuigd dat als Allah iets opdraagt, Hij dat doet terwijl Hij het beste met Zijn dienaar voorheeft. Ze twijfelde geen moment aan de goede bedoelingen achter de opdracht of aan de goede uitkomst ervan. Een hadieth qudsi[4] luidt: ‘Ik ben zoals Mijn dienaar van Mij verwacht. Als hij goed over Mij denkt, zal hij het ontvangen. En als hij slecht over Mij denkt, zal hij het ontvangen.’[5]

Onze Profeet Mohammed sallallaahu ‘alayhi wa sallam heeft ook gezegd: ‘Als Allah van iemand houdt, onderwerpt Hij hem aan beproevingen.’[6]

Ze dacht niet alleen goed over Allah, maar ook over haar echtgenoot Ibrahiem ‘alayhi salaam. Hij liet haar zonder uitleg met een baby en slechts een beetje water en eten achter in een verlaten woestijngebied. Ze maakte hem echter geen verwijten en uitte geen beschuldigingen. Hoeveel vrouwen in haar plaats zouden niet het slechte vermoeden hebben dat hij van haar af wilde om bij zijn eerste vrouw, Sarah, te kunnen zijn en emotionele beschuldigingen uiten? Hadjar liet haar emoties niet de overhand krijgen en plaatste haar vertrouwen in Allah en in Ibrahiem ‘alayhi salaam voorop.

3. Vertrouwen op Allah gaat gepaard met actie

En wie Allah vreest, hem zal Hij een uitweg geven. En Hij voorziet hem van waar hij het niet verwacht. En voor wie op Allah vertrouwt, is Hij voldoende.[7]

Hadjar vertrouwde op Allah als de Schenker van Voorzieningen, maar dit nam niet weg dat ze zelf actie ondernam toen haar water- en voedselvoorraad op was. Want vertrouwen op Allah betekent niet afwachten tot er iets gebeurt. Het houdt in dat je de middelen inzet die de oorzaak kunnen zijn dat iets gebeurt, terwijl je weet dat de uitkomst in handen is van Allah.

Anas ibn Malik radiallaahu ‘anhu overleverde dat een man de Profeet sallallaahu ‘alayhi wa sallam vroeg: ‘O Boodschapper van Allah, moet ik mijn kameel vastbinden en vertrouwen op Allah, of moet ik haar loslaten en dan vertrouwen op Allah?’ De Profeet sallallaahu ‘alayhi wa sallam antwoordde: ‘Bind haar vast en vertrouw op Allah.’[8]

4. Actie gaat gepaard met sabr (standvastigheid)

De beproeving van Allah is niet afgelopen op het moment dat iemand vertrouwen in Allah uit en de intentie heeft om Allah gehoorzaam te zijn. Mondeling getuigen van geloof (‘Dan zal Hij ons niet in de steek laten’) is één ding, maar Allah wil zien dat we het ook echt volhouden. Zoals de beproeving van Ibrahiem ‘alayhi salaam pas stopte op het moment dat het mes al bijna in de keel van Ismaa’iel sneed, zo beëindigde Allah de beproeving van Hadjar pas toen zij en Ismaa’iel al bijna bezweken van honger en dorst. Hadjar heeft getoond over sabr te beschikken door niet bij de pakken neer te zitten en het tot het allerlaatste moment vol te houden. Eén van de gunsten van een beproeving is dat we onszelf goed leren kennen en ontdekken over hoeveel standvastigheid en over welke kwaliteiten we beschikken. 

5. De zorg van een moeder voor haar kind is ‘ibaadah (aanbidding)

 Allah heeft de zoektocht van Hadjar naar voedsel en water voor haar kind verheven tot een daad van ‘ibaadah en deze handeling – de sa’ie – verplicht gesteld tot aan de Dag des Oordeels voor iedereen die de hadj of ‘oemrah verricht. Veel (alleenstaande) moeders verrichten ook dagelijks een sa’ie[9] tussen huis, kinderopvang of school en werk. Zij kunnen hoop putten uit het verhaal van Hadjar, dat alle moeite die zij stoppen in het verkrijgen van een inkomen voor hun gezin, door Allah gewaardeerd en beloond wordt.[10] Bedenk wel dat Hadjar, Ismaa’iel ‘alayhi salaam alleen liet, maar alle moeite deed om hem niet uit het oog te verliezen, terwijl ze heen en weer rende tussen de twee heuvels. Toen ze eenmaal water en voedsel hadden, was ze daar tevreden mee en bleef ze bij Ismaa’iel ‘alayhi salaam om hem te zogen en te verzorgen.

6. Hadjar als voorbeeld van een sterke en zelfstandige vrouw

Degenen die zich druk maken om de emancipatie van de moslimvrouw, kunnen in Hadjar een voorbeeld vinden van kracht en zelfstandigheid, dat alle feministische ideeën overbodig maakt. Haar inspiratie: geloof en vertrouwen in Allah.

Als Ibrahiem ‘alayhi salaam zijn opdracht duidelijk maakt, legt ze zich erbij neer dat ze zich zonder hem zal moeten redden. Ze laat zien dat als het nodig is, ze emotioneel en financieel onafhankelijk van haar echtgenoot kan zijn. Ook wanneer ze eenmaal in het gezelschap van de Djoerhoemstam is, zorgt ze ervoor dat ze niet afhankelijk van haar ‘redders’ wordt. Ze claimt eigenaarschap van de Zamzam bron en verwerft zo inkomsten. Feitelijk is ze de stichtster geweest van de heilige stad Mekka. En Allah heeft haar geëerd door de sa’ie op te nemen als verplicht onderdeel van de hadj en de ‘oemrah.[11]

Goed denken over Allah, vertrouwen op Allah en het brengen van offers, lopen als rode draad door het verhaal van Ibrahiem, Ismaa’iel ‘alayhim salaam en Hadjar. Uit het verhaal leren we wat het betekent om de volgende ayah in praktijk te brengen:

Zeg, voorwaar, mijn gebed en mijn offer, mijn leven en mijn sterven zijn voor Allah, de Heer der Werelden.[12]

 Moge Allah ons maken tot de volgelingen van Ibrahiem ‘alayhi salaam, zijn familie waaronder Hadjar en zijn nakomelingen.

[1] Hadieth overgeleverd door Ibn ‘Abbaas, vermeld in de hadiethverzameling van Al-Buchaarie

[2] Soerah Ibrahiem (14), ayah 37

[3] Soerah Al-Baqarah (2), ayah 286

[4] Een hadieth waarvan de betekenis van Allah is, maar de bewoording van de Profeet sallallaahu ‘alayhi wa sallam

[5] Vermeld in de hadiethverzameling Moesnad Ahmed

[6] Uitspraak van onze profeet Mohammed sallallaahu ‘alayhi wa sallam, vermeld in de hadiethverzameling van At-Tirmidhie en Ibn Maadjah

[7] Soerah At-Talaaq (65), aayah 2 en 3

[8] Vermeld in de hadiethverzameling van At-Tirmidhie

[9] In de betekenis van heen en weer lopen/reizen

[10] Dit geldt zolang zij dit doen met de intentie het middel te verrichten zodat Allah de voorziening schenkt en zolang het middel islamitisch gezien acceptabel is.

[11] Soerah Al-Baqarah (2), ayah 158

[12] Soerah Al-An‘aam (6), ayah 162

Het bericht Lessen uit het verhaal van Hadjar verscheen eerst op Daliel.

Het was een vraag die mij dieper deed nadenken over de rituelen van de hadj en over andere rituelen zoals het bidden en het vasten.

Mijn aanbiddingen waren zielloos

Het had enige tijd nodig om tot de conclusie te komen dat mijn ibaadah (aanbiddingen) dood en zielloos waren. Het verklaarde veel voor mij en had mij min of meer wakker geschud. Daden die niets meer zijn dan een lichamelijke inspanning zijn even vruchteloos als een zielloos lichaam. Ik kan me voorstellen dat het hard klinkt, maar dat is de realiteit; het is namelijk overgeleverd dat sommige vastenden niets van hun vasten overhouden, behalve honger en dorst en dat een biddende niets overhoudt van zijn gebed, behalve de kleine momenten wanneer hij bij bewustzijn is.

Dat had mij (jammergenoeg pas achteraf) ertoe aangezet om te onderzoeken wat de hadj met mij had moeten doen. Met dit artikel wil ik de lezers aansporen hetzelfde te doen. En omdat nadenken over onze aanbiddingen niet mogelijk is zonder kennis van de relevante achtergrondverhalen, zet ik in dit artikel graag kort en overzichtelijk de achtergrondverhalen van de hadj en het offerfeest uiteen.

Verhaal 1: De hadj en de familie van Ibrahim

De meeste rituelen van de hadj hebben een sterk verband met het historische verhaal van een gezegend gezin. Een gezin zo gezegend, dat het voor iedere moslim verplicht is om er dagelijks herhaaldelijk doe’a voor te doen. In elk gebed spreken wij namelijk de salaat en salaam uit voor het gezin van de profeet Ibrahim – de Aali Ibrahim.

Het is een gezin dat een geweldig voorbeeld is voor de gelovigen. Allah openbaart ons, dat de profeet Ibrahim (v.z.m.h.) en zijn vrouw Sara oud waren geworden, maar hun kinderwens niet los konden laten. Sara kon door haar ouderdom vrijwel zeker geen kind meer krijgen, maar voor Ibrahim (v.z.m.h.) was het nog mogelijk. Daarom koos Sara ervoor om haar bediende, Hadjar (Hagar) aan te bieden als vrouw voor Ibrahim (v.z.m.h.). Hadjar raakte zwanger en kreeg een gezegende baby, genaamd Ismaa’iel.

Hadjar en haar volledige vertrouwen in Allah

Er is tot zover nog geen spanning in het verhaal. Maar dat verandert op het moment dat de liefdevolle vader Ibrahim (v.z.m.h.), besloot zijn vrouw Hadjar en haar zuigeling Ismaa’iel mee te nemen op reis. Een reis die lang duurde. Zij legden grote afstanden af via woeste, droge woestijnen. Heuvel op en heuvel af, even uitrusten en dan weer verder, totdat zij ergens aankwamen waar geen teken van leven waarneembaar was. Hij gaf zijn vrouw wat te eten en te drinken en vertrok zonder om te kijken! Hadjar vroeg hem herhaaldelijk verbaasd: “Ga je ons hier achterlaten?” Maar hij gaf geen antwoord.

Hadjar vroeg hem: “Doe je dat omdat Allah dat van jou vraagt?”

Ibrahim v.z.m.h. bevestigde haar vermoeden: “Ja.”

Het was een opdracht van Allah.

De wijze vrome vrouw zei met volle vertrouwen in Allah: “Dan zal Allah ons niet in de steek laten”.

Hadjar stond alleen met haar baby Ismaa’iel in een leeg land; het enige dak boven hen was de hemel, de enige grond onder hen was het zand en ze waren omringd door somber uitziende bergen… Verder was er niets te zien. Er was niets te beleven en geen kans van overleven.

Hadjar had er vertrouwen in dat het goed zou komen, maar zij wist ook dat een mens moeite hoort te doen om naar de gunsten van Allah te zoeken. De gunsten van Allah zijn voor jou gereserveerd, maar je moet ernaar op zoek gaan en deze vervolgens vastpakken. Dat was de essentie van tawakkoel (vertrouwen op Allah) zoals haar man haar dat had geleerd.

Ze kwam in actie, ongeacht de omstandigheden, die geen ruimte gaven voor een glimp van hoop. Maar Allah is de Schepper van middelen en de Schenker van succes en de Enige Helper in moeilijkheden. Terwijl haar machteloze baby Ismaa’iel  op de grond lag, liep ze naar een berg, stond op de top en keek in de verte of er teken van leven was. Ze liep gauw naar beneden toe, terug naar haar baby. Daarna liep ze naar een berg aan de andere kant, stond weer op de top en keek in de verte of er teken van leven was. Wederom liep ze naar beneden toe, terug naar haar baby.

Dat deed zij zeven keer. Deze twee bergen hebben de naam ‘Safa’ en ‘Marwa’. Lopen tussen de Safa en de Marwa (Sa’ie) is een van de rituelen van de hadj. Kun jij je dan voorstellen wat voor belangrijke leringen uit zo’n handeling te halen zijn en watvoor indruk dat zou moeten achterlaten bij jou als hadji op dat moment?

De redding voor onze moeder Hadjar en haar kind kwam niet uit de verte waar zij steeds naar keek, maar juist van onder de voeten van de kleine Ismaa’iel. Allah is de enige die bepaalt waar, wanneer en hoe de verlossing komt.

…وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا ‎﴿٢﴾‏ وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ…

(…) En wie Allah vreest, die zal Hij een uitweg verschaffen. (2) En Hij zal in zijn levensonderhoud voorzien vanwaar hij er niet op rekent (…)^[1]

In de stilte van de woestijn, die alleen verstoord werd door het zachte gefluit van de wind, hoorde Hadjar een aangenaam geluid. Het geluid was niet aangenaam door de mooie klank, maar door de associatie die ermee gemaakt kan worden. Het was het geluid van het leven: “…en Wij hebben uit water al het levende gemaakt.”^[2] Het was het geluid van het springende water uit de Zamzam-bron. Zo begrijp je dat het soennah is om na de ‘Sa’ie’ tussen Safa en Marwa, Zamzam-water te gaan drinken. Het uitvoeren van dit ritueel is het in de voetsporen treden van een gezegende vrouw, de moeder der gelovigen Hadjar, vrede zij met haar en haar gezin.

Zekerheid en stabiliteit ontstonden toen er een karavaan bij de bron aankwam waarvan de reizigers Hadjar verzochten om te mogen blijven. Hadjar accepteerde het, maar benadrukte dat zij de eigenaar is van de waterbron en zo garandeerde zij haar positie en bron van inkomsten voor haar en haar kind Ismaa’iel. Een slimme en wijze vrouw die gebruik wist te maken van de mogelijkheden die Allah haar had gegeven.

Het was het plan van Allah om uitgerekend deze plaats voor hen uit te kiezen. Wat Hadjar niet wist, is dat deze plaats gezegend is en gezegend zal blijven tot de aarde vergaat. Dat begrijpen wij uit de smeekbede van profeet Ibrahim toen hij hen achterliet:

رَّبَّنَا إِنِّي أَسْكَنتُ مِن ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِندَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُوا الصَّلَاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُم مِّنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ ‎﴿٣٧﴾

“Onze Heer! Voorwaar, ik heb mijn kinderen achtergelaten in een onbegroeide vallei bij Uw gewijde huis. Onze Heer! (ik liet hen achter) zodat zij de salaat zullen onderhouden, laat daarom de harten van de mensen tot hen neigen, en voorzie hen van vruchten. Hopelijk zullen zij dankbaar zijn.”^[3]

Verhaal 2: Ismaa’iel, de beproeving en het offerfeest

“Voorwaar, dat is zeker de duidelijke beproeving.”[4]

Wij mensen willen graag nakomelingen. Dat zit in ons instinct. Maar vroeger was het ook zo dat nakomelingen hun ouders onderhielden wanneer die te oud waren om voor zichzelf te zorgen. Profeten vroegen hun nakomelingen veelal om hen bij te staan op de weg van de da’wah (het verkondigen van de islam). Allah had de profeet Ibrahim (v.z.m.h.) begunstigd met diens zoon Ismaa’iel, waarop hij meer dan 80 jaar had gewacht. Ismaa’iel groeide op in de heilige stad Mekka en werd opgevoed door zijn vrome en wijze moeder, Hadjar. Ibrahim (v.z.m.h.) heeft zijn kind zien opgroeien en sterk en verantwoordelijk zien worden. Zijn dromen kwamen bijna uit en hij zag zijn plannen realiteit worden. Maar toen Ismaa’iel volgroeid was, brak het moment aan dat hen een geweldige beproeving tegemoet kwam.

Ibrahim v.z.m.h. zag in zijn droom dat hij Ismaa’iel offerde. En omdat dromen van profeten Goddelijke opdrachten waren, aarzelde de profeet Ibrahim (v.z.m.h.) niet om ten uitvoer te brengen wat hij had gezien, hoe zwaar dat ook was.

Hij informeerde Ismaa’iel: “Ik zag in mijn droom dat ik jou offerde, kijk maar wat je ervan vindt”^[5].

Ismaa’iel toonde net zo’n hoge toewijding als zijn vader, aarzelde niet en antwoordde: “Mijn vader, doe wat jou bevolen is.”^[6]

Dit moment van het verhaal blijft mijn nafs (ego) exposen voor mijn ogen; hoe zit het met míjn gehoorzaamheid jegens mijn Heer (s.w.t.)? Wat is meer geliefd voor mij: hetgeen wat Allah van mij Wilt, of hetgeen ik graag voor mijzelf wil? Hetgeen wat Allah van mij Wilt is alleen maar goed en vol profijt en positiviteit, al lijkt het voor mij soms anders. Hetgene wat ik daarentegen voor mezelf wil, kan mij in veel gevallen leiden naar het verkeerde pad en kan negatieve gevolgen hebben.

De Profeet Ibrahim (v.z.m.h.) en zijn zoon Ismaa’iel liepen naar de plaats waar het offeren plaats zou vinden. De vader sleep zijn mes en haalde het over de keel van Ismaa’iel. Hij, Allah, Die het vuur ooit de mogelijkheid had ontnomen te branden,[7] ontnam het mes de mogelijkheid te snijden. Hij, Allah s.w.t. had de profeten Ibrahim en Ismaa’iel (v.z.m.h.) tot het uiterste beproefd, zodat het een leermoment blijft voor alle gelovigen tot de Dag des Oordeels. Je zorgt voor een hoge positie bij Allah wanneer je volhardt tot het uiterste in tijden van beproeving en niet wanneer je vanaf het begin al afvalt.

إِنَّ هَٰذَا لَهُوَ الْبَلَاءُ الْمُبِينُ

وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ

“Voorwaar, dat is zeker de duidelijke beproeving.

En Wij gaven hem ter vervanging een groot offerdier.”^[8]

Dat is het verhaal van het offerdier, dat wij ieder jaar laten slachten. Het is heel jammer dat de meesten in onze gemeenschap het slachten van een eigen offer niet meemaken, waarbij hun harten op dat moment zeggen: “O Allah, hierbij mijn offer als gebaar van opoffering. Ik offer mijn eigen wil op wanneer het tegenover Uw Wil^[9] staat, zonder aarzelen of treuzelen.”

Middels deze twee achtergrondverhalen, nodig ik iedere lezer uit om zowel deze, als alle andere verhalen uit de Koran en de Soennah diep te overpeinzen. We moeten begrijpen dat die verhalen er niet zijn om ons te vermaken, maar om ervan te leren en om in de voetsporen van de geliefden van Allah te treden. Daarbij gaat het vooral om het niet zielloos verrichten van onze aanbiddingen en handelingen, opdat wij steeds dichter bij onze Schepper komen, door onze innerlijke kwaliteiten te verbeteren en de juiste mindset te hebben. Als wij dat niet doen zullen onze aanbiddingen weinig effect hebben.

^[1] Koran hoofdstuk 65 At-Talaaq, een deel uit vers 2 en 3

^[2] Koran hoofdstuk 21 Al-Anbiyaa’ een deel uit vers 30

^[3] Koran hoofdstuk 14  Ibraahiem vers 37

[4] Koran 37:106

^[5] Koran hoofdstuk 37  As-Saaffaat deel van vers 102

^[6] Koran hoofdstuk 37  As-Saaffaat deel van vers 102

[7] Koran hoofdstuk 21  Al-Anbiyaa’  verzen 68-69

^[8] Koran hoofdstuk 37  As-Saaffaat verzen 106 en 107

^[9] De (Shar’ie-wil) en niet de (Qadarie-wil). Shar’ie-wil is wat Allah van Zijn dienaren vraagt. Qadarie-wil is wat Allah wil dat het gebeurt.

Het bericht Hoe mijn aanbiddingen een ziel kregen verscheen eerst op Daliel.

Allah verkiest bepaalde schepselen boven andere en bevoordeelt ze met bepaalde taken waarmee zij zich onderscheiden van andere schepselen. Zo verkiest Allah de profeten boven de mensheid en verkiest Hij van de profeten de boodschappers. Ook onder de boodschappers heeft Allah sommige verheven boven andere en heeft hij sommige meer bevoorrecht dan andere.

Niet alleen fysieke schepselen worden verkozen door Allah, ook bepaalde periodes en momenten van het jaar zijn bevoorrecht en zijn beter dan andere periodes. Zo verkiest Allah bepaalde maanden, dagen en momenten van het jaar die geliefder zijn bij Hem dan andere. Tijdens deze maanden, dagen en momenten schenkt Allah Zijn dienaren meer beloning en wist hij hun zonden en komt Hij hun tegemoet in de acceptatie van de smeekbeden. Zo verkiest Allah de maand Ramadan boven andere maanden van het jaar en verkiest Hij de laatste tien nachten van deze maand boven de rest van de dagen van Ramadan. Allah verkiest Laylatoe al-Qadr als beste nacht van het jaar, omdat toen de Koran is neergedaald. 

وَرَبُّكَ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَيَخْتَارُ

En jouw Heer schept wat Hij wil en kiest uit (wie Hij wil).[1]

Minstens zo belangrijk

Het belang van de laatste tien dagen van Ramadan is tijdens de maand Ramadan nadrukkelijk naar voren gekomen. Het merendeel kent wel het belang van deze nachten. Toch zijn er andere dagen die net zo belangrijk, of zelfs beter, zijn dan de laatste tien dagen van Ramadan en waar weinig moslims weet van hebben. Deze dagen zijn niet zo bekend als de laatste dagen van Ramadan maar ze worden toch gezien als de beste dagen van het jaar.

Ik heb het hier over de eerste tien dagen van dhoe al-hiddjah. Deze eerste tien dagen van dhoe al-hiddjah worden gezien als de beste dagen van het jaar. Sterker nog, er zijn geleerden die van mening zijn dat de eerste dagen van dhoe al-hiddjah beter zijn dan de laatste tien dagen van Ramadan. De geleerden baseren dit op meerdere bewijzen uit de Koran en Soennah, maar het meest duidelijke is de hadith waarin de Profeet, sallallahu ‘alayhi wa sallam, deze eerste dagen van dhoe al-hiddjah expliciet benoemt als beste dagen van het jaar en in een andere overlevering als de beste dagen van deze wereld:

‘’Er bestaan geen dagen waarvan de goede dagen geliefder zijn bij Allah dan deze dagen.’’ Zij (de metgezellen) vroegen: ‘’Ook niet het strijden op de weg van Allah?’’ Waarop de Profeet, sallallahu ‘alayhi wa sallam, zei: ‘’Ook niet het strijden op de weg van Allah, behalve een persoon die erop uitgetrokken is met zijn ziel en zijn bezittingen en niet meer daarvan teruggekeerd is (m.a.w. is overleden).’’[2]

Andere geleerden zijn van mening dat de laatste tien van Ramadan beter zijn, gezien het feit dat de nacht van Qadr hierin (in één van de oneven nachten) voorkomt. Een derde groep van geleerden verkiest de gulden middenweg en doet beide hun recht toekomen, door de beste nachten van het jaar toe te kennen aan de laatste nachten van de maand Ramadan en de beste dagen van het jaar toe te kennen aan de eerste tien dagen van de maand dhoe al-hiddjah.

Al met al, bevinden wij ons de aankomende dagen in de beste dagen van het jaar. Zo zegt de geleerde al-Hafidh Ibn Hadjar dat gedurende deze dagen alle goede daden (zowel fysiek als spiritueel) van de zuilen van de Islam samenkomen. Men verricht de Hadj naar het Huis van Allah in Mekka, het vasten is aanbevolen voor degene die niet bezig is met de Hadj, de gebeden worden verricht en de giften (sadaqah) worden uitgegeven in allerlei vormen. En dat allemaal onder het monotheïstische symbool: niets of niemand heeft het recht aanbeden te worden behalve Allah, wat de eerste zuil van de Islam is.[3]

De 10 dagen in de Koran en Soennah

De voortreffelijkheden van de tien dagen van dhoe al-hiddjah zijn benoemd in de Heilige Koran en de Soennah van de Profeet, sallallahu ‘alayhi wa sallam. In de Koran lezen wij in Soerah al-Fadjr:

وَالْفَجْرِ (1) وَلَيَالٍ عَشْرٍ (2) وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ

Bij de dageraad. En bij de tien nachten. En het even en het oneven.[4]

Allah zweert[5] hier op de dageraad en vervolgens op de tien nachten. De tien nachten worden door de meeste uitleggers van de Koran uitgelegd met de tien nachten van dhoe al-hiddjah. Vervolgens zweert Allah op het even en het oneven. Ibn ‘Abbaas heeft gezegd dat het ‘even’ de tiende dag van dhoe al-hiddjah is, en het ‘oneven’ de negende dag van dhoe al-hiddjah, namelijk ‘Arafah. Dit was ook de mening van Ibn Zubayr en Mudjaahid.

In de Soennah lezen we dat de Profeet, sallallahu ‘alayhi wa sallam, zegt:

‘’Er bestaan geen betere en geliefdere dagen bij Allah waarvan de goede dagen verricht worden dan deze tien dagen. Zeg hierin veelvuldig de tahliel, tasbieh en de tahmied.’’[6] [7]

Dit betekent dat de goede daden in alle dagen van het jaar niet zo geliefd zijn bij Allah als in deze tien dagen. En wanneer de goede daad geliefd is bij Allah in een bepaalde tijd dan zal Allah de beloning hiervan vermenigvuldigen en zegenen in een mate die onze verbeelding te buiten gaat. Daarom is het van belang om ons extra in te spannen gedurende deze tien dagen door verschillende vormen van aanbiddingen te verrichten.

Wij dienen deze tien dagen eigenlijk op dezelfde wijze te banaderen als de laatste tien dagen van Ramadan, willen wij in aanmerking komen voor de tevredenheid en de vergeving van Allah.

Wat kunnen we deze dagen doen?

Wat zijn de daden die wij gedurende deze dagen kunnen verrichten? Hieronder noem ik de belangrijkste daden.

1. De Hadj en de ‘Umrah

De Hadj en de ‘Umrah verrichten tijdens deze tien dagen – met de voorwaarde hiertoe financieel en fysiek in staat te zijn – staat bovenaan het lijstje. Dit komt omdat dit hét moment is voor deze aanbidding en omdat de beloning hiervan het Paradijs is, zoals de Profeet, sallallahu ‘alayhi wa sallam, heeft gezegd: ‘’De ‘Umrah na ‘Umrah is vergeving van de zonden die hier tussenin worden begaan en de Hadj kent geen andere beloning dan het Paradijs.’’[8]

2. Het vasten

Het vasten kent als aanbidding geen gelijken als het neerkomt op de omvang van de beloning. Allah heeft de beloning hiervan aan zichzelf toegerekend. Allah zegt in een hadith Qudsie: ‘’Alle daden van de zoon van Adam zijn voor hem, behalve het vasten. Deze is voor Mij en Ik zal de beloning hiervan toerekenen.’’[9]

De beloning voor het vasten kent geen limiet en dat geldt al helemaal gedurende deze dagen waarvan de beloningen vermenigvuldigd worden. Bovendien is het vasten op de dag van ‘Arafah (de negende dag van dhoe al-hiddjah) aangeraden voor degene die de Hadj niet verrichten en is het een vergeving van de voorgaande en aankomende zonden van het jaar. Zoals staat in de hadith: ‘’Met het vasten op de dag van Arafah hoop ik dat Allah de zonden vergeeft van het voorgaande jaar en het komende jaar.’’[10]

3. Vrijwillige gebeden

Dichterbij Allah zal een dienaar nooit komen in welk andere willekeurige aanbidding dan in het gebed en specifiek in de sudjoed (knielhouding) hiervan.

De Profeet, sallallahu ‘alayhi wa sallam, zegt namelijk: ‘’Een dienaar is het dichtstbijzijnde van zijn Heer wanneer hij de sudjoed verricht. Verricht daarom veel smeekbeden tijdens de sudjoed.’’[11]

4. Het gedenken van Allah

Door de takbier, en tahmied en tahliel uit te spreken.

وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَّعْلُومَاتٍ

En zij gedenken de naam van hun Heer in de bekende dagen.[12]

De ‘bekende dagen’ zijn de tien dagen van dhoe al-hiddjah.

En in de hadith van Ibn ‘Umar staat: ‘’Zeg hierin veelvuldig de tahliel, tasbieh en de tahmied.’’[13]

5. Smeekbede tijdens ‘Arafah

De dag van Arafah is de mooiste dag van het jaar, zoals de Profeet, sallallahu ‘alayhi wa sallam, aangaf: ‘’De beste dag waar de zon is opgegaan, is de dag van ‘Arafah.’’[14]

Op deze dag komen miljoenen mensen vanuit allerlei streken en uithoeken van de wereld bijeen om Allah te eren en smeekbeden te verrichten. Op deze dag zal Allah trots tegen de engelen zeggen: ‘’Kijk naar mijn dienaren. Zij zijn ongekamd en stoffig naar mij toegekomen.’’[15]

Er is geen geschikter moment voor een dienaar om smeekbeden te verrichten, ook voor degenen die niet de Hadj verrichten. De Profeet, sallallahu ‘alayhi wa sallam, zegt namelijk in een hadith: ‘’De beste smeekbede is de smeekbede van ‘Arafah.’’[16]

De geleerde Imam Ibn ‘Abd al-Barr zei: ‘’In deze overlevering is bewijs dat de smeekbede op ‘Arafah meestal verhoord wordt.’’[17]

[1] Soerah al-Qasas, vers 68

[2] Overgelverd door al-Buchaarie en at-Tirmidhie

[3] Fath al-Baarie, Ibn Hadjar

[4] Soerah al-Fadjr, vers 1-3

[5] Allah is vrij om te zweren op wat Hij wil en wie Hij wil en zweert enkel op zaken om de voortreffelijkheid hiervan uit te drukken of het belang hiervan te benadrukken.

[6] Overgeleverd door Ahmad in zijn Musnad, op gezag van ‘Abdulah ibn ‘Omar, met een authentieke keten

[7] Tahliel: het zeggen van ‘Laa ilaaha illallah’

  Tasbieh: het zeggen van subhaanallah

  Tahmied: het zeggen van alhamdulilah

[8] Overgeleverd door al-Buchaarie en Muslim

[9] Overgeleverd door al-Buchaarie en Muslim

[10] Lataa`if al-Ma’aarif, Ibn Radjab

[11] Overgeleverd door Muslim

[12] Soerah al-Hadj, vers 28

[13] Overgeleverd door Ahmad in zijn Musnad, op gezag van ‘Abdulah ibn ‘Omar, met een authentieke keten

[14] Overgeleverd door Muslim

[15] Overgeleverd door Ahmad, Ibn Hibbaan en al-Haakim, op gezag van Aboe Hurayrah

[16] Overgeleverd door at-Tirmidhie en Maalik en authentiek verklaard door al-Albaanie

[17] At-Tamhied, Ibn ‘Abdilbarr

Het bericht De beste dagen van het jaar verscheen eerst op Daliel.

Afhankelijk versus onafhankelijk

De stam van het woord samad, sa-ma-da, duidt op het zich wenden tot een superieur iets of iemand voor een behoefte die men niet zelf kan vervullen. De vroegere Arabieren noemden hun stamhoofd samad, omdat ze voor het nemen van beslissingen afhankelijk waren van hem. Een strijder werd samad genoemd wanneer hij langdurig zonder eten en drinken kon en daardoor in staat was bij een veldslag zijn stam de overwinning te bezorgen. Iemands positie ten opzichte van as-samad wordt dus gekenmerkt door afhankelijkheid, inferioriteit en tekortkomingen.

Als Naam van Allah verwijst as-Samad naar Degene Die volmaakt is in Zijn Kennis, Zijn Macht, Zijn Wijsheid, Zijn Eer en Verhevenheid, Zijn Soevereiniteit en Die volmaakt is in al Zijn Eigenschappen. Daarom is as-Samad Degene naar wie de schepping zich wendt vanwege de eigen tekortkomingen en zwakheden. Allah is immers volmaakt en kent geen tekortkomingen en zwakheden. Hij is de Onafhankelijke en heeft niets of niemand nodig, terwijl wij en de rest van de schepping afhankelijk zijn en niet zonder Hem kunnen.

Soerah al-Iglaas, de enige plaats in de Koran waar de Naam as-Samad voorkomt, leert ons dat Allah geen ouders of nakomelingen heeft. Het is een teken van zwakte en afhankelijkheid om ouders of kinderen nodig te hebben. Wij hebben ouders nodig voor verzorging in onze jonge jaren en kinderen om ons te verzorgen als we ouder worden. Dit alles is niet van toepassing op Allah. De soerah maakt ook duidelijk dat de eigenschap van samadiyyah (volmaaktheid) in absolute vorm alleen aan Allah toebehoort: ‘Zeg, Hij is Allah, de Enige’[1].

Zwak versus vrij van begeerten

Er is nog een ander taalkundig aspect aan samad: datgene wat stevig, solide en onveranderlijk is, wat massief is zonder holten. Allah heeft geen holte die gevuld moet worden en is behoefteloos. Ook de engelen zijn in dit opzicht samad; ook zij hebben geen ingewanden en andere holtes. Ze kennen geen begeerten en zijn daardoor Allah altijd gehoorzaam. Dit vormt een groot contrast met de mens, zoals de volgende hadieth laat zien:

Anas radiallaahu ‘anhu overleverde dat de Profeet sallallaahu ‘alayhi wa sallam vertelde: ‘Toen Allah Adam zijn vorm had gegeven in het Paradijs, liet Hij hem zo staan zolang als Hij wilde. Iblies liep om hem heen om hem te bekijken. Toen hij zag dat hij hol was van binnen, wist hij dat hij [de mens] zwak was geschapen en zich niet zou kunnen beheersen.’[2]

Was het niet vanwege onze begeerten en behoeften, dan zouden we Allah kunnen aanbidden zoals de engelen dat doen. In plaats daarvan zijn we in een constante strijd verwikkeld om onze verlangens en begeerten onder controle te houden en niet in de weg te laten zitten bij het aanbidden van Allah. Een hadieth luidt: ‘’Niemand van jullie gelooft [volledig] totdat zijn verlangens ondergeschikt zijn aan dat wat ik heb gebracht.’’[3] Het is voor de ontwikkeling en bescherming van onze imaan dus belangrijk om controle te hebben over begeerten en verlangens.

Hieronder vijf concrete punten waarmee jij de implicaties van de naam van Allah as-Samad kan toepassen in jouw vasten.

1. Besef je eigen afhankelijkheid

As-Samad is een Naam die alle volmaakte Eigenschappen van Allah omvat en ons tegelijkertijd wijst op onze eigen onvolmaaktheid, zwakte en afhankelijkheid. Terwijl wij de ongemakken van het vasten ervaren – honger, dorst, vermoeidheid – worden we ons ervan bewust hoe nietig en zwak wij zijn, afhankelijk van voedsel en drinken en dus afhankelijk van Degene Die ons dit schenkt. Hierover nadenken doet ons beseffen dat we voor alle grote en kleine zaken alleen bij Allah terecht kunnen. Instinctief weet de mens dit en in uiterste nood wendt hij zich daarom, gelovig of niet, tot Allah. Allah zegt in soerah al-Israa’:

En als de tegenspoed jullie op zee getroffen heeft, verdwijnt degene die jullie aanroepen behalve Hij. Toen Hij jullie naar het land redde, wendden jullie je af. En de mens is ondankbaar.[4]

Niet ieder mens maakt dergelijke dramatische gebeurtenissen mee om lering uit te trekken. Daarom hebben we de jaarlijks terugkerende vastenmaand Ramadan, waarin Allah ons laat voelen hoe afhankelijk en kwetsbaar wij zijn, zodat we ons ervan bewust zijn dat Hij as-Samad is en we bij Hem alleen onze toevlucht zoeken.

2. Maak je hart leeg van al het andere

Als we ons hart leeg maken van al het andere waar we op vertrouwen en beseffen dat Hij Degene is waarop we als enige kunnen bouwen, nemen ons godsbewustzijn en onze nederigheid toe. En is dat niet net het doel van het vasten?

O jullie die geloven. Het vasten is jullie voorgeschreven zoals het aan degenen voor jullie was voorgeschreven, opdat jullie taqwaa (godsbewustzijn en godsvrees) zullen hebben.[5]

Het hart leegmaken van al het andere waar we op vertrouwen, wil niet zeggen dat we ons terugtrekken uit sociale contacten, geen hulp vragen als we die nodig hebben of geen arts bezoeken als we ziek zijn. We doen al deze zaken terwijl we er ons van bewust zijn dat het Allah is Die deze hulp op ons pad stuurt en het succes ervan bepaalt, terwijl Hij niet afhankelijk is van deze middelen. Het betekent dat we van binnen het volgende erkennen:

De gelijkenis met degenen die helpers naast Allah nemen, is zoals die met een spin die een huis maakt. En voorwaar, het zwakste van de huizen is zeker het huis van de spin, als zij het wisten.[6]

Wees ervan overtuigd dat het alles is wat je nodig hebt als as-Samad met jou is:

Als Allah jullie helpt is er geen overwinnaar over jullie. En indien Hij jullie in de steek laat, wie is degene die jullie daarna nog kan helpen? En laat daarom de gelovigen op Allah vertrouwen.[7]

3. Richt je du’aa tot as-Samad

De maand Ramadan – en vooral het tijdstip van het verbreken van het vasten en tijdens de laatste tien nachten – is bij uitstek de gelegenheid om veelvuldig du’aa te doen. Wanneer je je smeekbeden verricht, sta dan stil bij het bovenstaande en besef dat je je richt tot as-Samad, Degene Die als enige in staat is je smeekbeden te verhoren.

Er is overgeleverd dat de Profeet, sallallaahu ‘alayhi wa sallam, eens een man de volgende smeekbede hoorde verrichten: ‘’O Allah, ik vraag U omdat U al-Waahid al-Ahad (de Ene) bent, en as-Samad (de Onafhankelijke) bent, die niet verwekt noch verwekt is, en niets is vergelijkbaar met Hem. Vergeef mijn zonden, want zeker, U bent de Meest Vergevende, de meest Genadevolle.’’ Waarop de Profeet, sallallaahu ‘alayhi wa sallam, zei: ‘’Hij is zeker vergeven, hij is zeker vergeven, hij is zeker vergeven.’’[8]

4. Ga voor gematigdheid

Het vasten in de Ramadan is een jaarlijks terugkerende training om te leren onze begeerten in bedwang te houden, zodat onze aanbidding van Allah op de eerste plaats kan komen. Besef dat onze begeerten tussen ons en de aanbidding van Allah in staan. Ramadan is een geschenk van Allah aan ons, een hulpmiddel om datgene te bereiken waarvoor Hij ons heeft geschapen: de aanbidding van uitsluitend Allah[9]. Ga er dan ook zo mee om en vermijd het om je na zonsondergang te buiten te gaan aan alles waarvan je je overdag hebt onthouden. Behoefteloos, zoals Allah, kunnen we niet worden maar gematigdheid is een doel dat we wel na kunnen streven.

5. Wees een samad voor anderen

Ramadan, de maand waarin alle goede daden nog meer dan anders beloond worden, is ook bij uitstek de periode waarin we de eigenschap van samadiyyah zover als menselijk mogelijk is, in praktijk kunnen brengen. Voor wie kun jij zelf samad zijn, voor wie kun jij een redder in nood zijn, een helpende hand, een steun en toeverlaat? Goede doelen genoeg waarvoor we ons in kunnen zetten, waaraan we kunnen doneren en waardoor we zelf het verschil voor iemand kunnen maken. Wordt er een beroep op je gedaan en ben je in staat er gehoor aan te geven? Laat die kans dan niet liggen.

In shaa` Allah kunnen we door het overpeinzen van de Naam as-Samad en het toepassen van de vijf genoemde punten ons vasten verrijken en verdiepen en zo Zijn Tevredenheid verkrijgen.

[1] Soerah al-Iglaas (112), ayah 1

[2] Sahieh Muslim 2611

[3] Deze hadieth is volgens een grote groep geleerden zwak, maar de betekenis ervan is correct en in lijn met de Koran en Sunnah (zie Djaami’ al-‘uloem wa al-hikam, Ibn Radjab)

[4] Soerah al-Israa’ (17), ayah 67

[5] Soerah al-Baqarah (2), ayah 183

[6] Soerah al-‘Ankaboet (29), ayah 41

[7] Soerah Ali-‘Imraan (3), ayah 160

[8] Musnad Ahmad, Sunan Aboe Daawoed en Sunan An-Nasaa` ie.

[9] ‘En Ik heb de mens en de djinn slechts geschapen om Mij te aanbidden.’ Soerah adh-Dhaariyaat (51), ayah 56

Het bericht Vasten met as-Samad in gedachten verscheen eerst op Daliel.

De intentie is een daad van het hart en speelt zich af in het hart. De intentie wordt daarom niet uitgesproken. De intentie speelt een grote rol in onze daden van aanbidding. In het bijzonder in de maand Ramadan, omdat de beloning voor goede daden in deze maand vergroot wordt.

Daarom wil ik een tip delen zodat je de hele maand Ramadan zoveel mogelijk in aanbidding zal zijn. En je hoeft er eigenlijk niet zo veel anders voor te doen, behalve bewust omgaan met je intentie.

Eén van de mooiste zaken in de Islam is dat je van een algemene handeling, zoals eten, drinken of slapen, een aanbidding kunt maken en dit enkel door bewust om te gaan met je intentie.

‘Abdullah ibn al-Mubaarak zei: ‘’Mogelijk is een daad klein en wordt deze vergroot door de intentie. En mogelijk is een daad groot en wordt deze verkleind door de intentie.’’

En Yahyaa ibn Abie Kathier zei: ‘’Leer over de intentie, want deze reikt verder dan de daden.’’

Om dit beter te kunnen begrijpen, zal ik wat voorbeelden geven van algemene handelingen die je om kunt buigen naar aanbiddingen en hoe je dat doet.

1. Slapen

Veel mensen slapen zonder stil te staan bij waarom ze slapen. Door het als een routinehandeling te behandelen, loop je veel beloning mis. Als je voor het slapengaan echter de intentie opwekt dat het slapen bedoeld is om op tijd wakker te worden voor al-fadjr, word jij beloond voor jouw slaap! Andere intenties die je (daarbovenop) kunt aannemen, zijn het opstaan voor suhoer[1], voor het bidden van het nachtgebed aan het einde van de nacht, of dat je de volgende vastendag sterker en productiever wil doorbrengen. In al deze gevallen zal het slapen inshaa` Allah opgeschreven worden als aanbidding.

Mu’aadh ibn Djabal werd gevraagd over hoe hij het nachtgebed verricht, waarna hij zei: ‘’Ik slaap in het begin van de nacht. Daarna sta ik op en heb ik mijn aandeel slaap al gehad. Vervolgens reciteer ik (in het gebed) zoveel als Allah voor mij geschreven heeft. En ik reken op de beloning van mijn slaap, net zoals ik reken op de beloning van mijn nachtgebed.’’[2]

2. Eten en drinken

Ook het eten en drinken doen wij in de nachten van Ramadan vaak zonder stil te staan bij wat onze intentie daarbij is. Er is namelijk zoveel meer dan enkel je honger stillen. Als je goed en voedzaam voedsel nuttigt gedurende de nachten van Ramadan met de intentie om het vasten (de volgende dag) vol te kunnen houden, dan word je beloond voor het feit dat je eet! Ook kun je de intentie nemen om jezelf te versterken voor het verrichten van aanbiddingen die nacht en de volgende dag, zoals taraawieh[3], het reciteren van de Koran en andere goede daden. Tot slot dien je de intentie te hebben om de sunnah van de Profeet Mohammed, sallallaahu ‘alayhi wa sallam, te volgen. Zoals dat je de suhoer vlak voor fadjr nuttigt en het vasten direct na zonsondergang verbreekt. Dit is namelijk de sunnah van de Profeet, sallallaahu ‘alayhi wa sallam, die zei: ‘’Het zal goed gaan met de mensen zolang zij zich haasten bij het verbreken van het vasten.’’[4]

3. Koken

Voor de ouders die zorg dragen voor kinderen of kinderen die zorg dragen voor ouders en andere familieleden. Zuiver je intentie omwille van Allah en bereid het eten in Ramadan met de intentie om de Tevredenheid van Allah te verkrijgen. Het koken voor jouw gezin en familieleden wordt dan inshaa` Allah opgeschreven als een aanbidding.

De Profeet, sallallaahu ‘alayhi wa sallam, zei: ‘’Wie een vastende voedt om zijn vasten te verbreken, krijgt dezelfde beloning als de vastende, zonder dat er iets van zijn beloning afgaat.’’[5]

4. Boodschappen

Weet dat elke cent die je uitgeeft omwille van je gezin als beste aalmoes gezien wordt. De intentie is hiervoor de sleutel. Men doet veel boodschappen en in het bijzonder in Ramadan. Zuiver je intentie en bedenk dat de Profeet, sallallaahu ‘alayhi wa sallam, zei: ‘’Er is niets dat jij uitgeeft, terwijl je daarmee de Tevredenheid van Allah zoekt, behalve dat je daarvoor beloond wordt. Zelfs datgene waarmee je je echtgenote voedt.’’[6]

En de Profeet, sallallaahu ‘alayhi wa sallam, zei: ‘’Wat je spendeert aan je gezin is een liefdadigheid (sadaqah) en alles wat je echtgenote consumeert van jouw bezittingen is een liefdadigheid.’’[7]

En dit idee kun je doortrekken naar heel veel algemene handelingen, die je dagelijks verricht. Op deze manier kun je eenvoudig veel beloningen verkrijgen in deze gezegende maand, waarin een goede daad zwaarder weegt in vergelijking met buiten de maand Ramadan.

Onthoud dit en praktiseer het vandaag nog. Probeer dit vervolgens ook ná Ramadan vast te houden. Het is namelijk een kleine moeite en je krijgt er een grote beloning voor terug.

[1] Suhoer is het eten en/of drinken aan het einde van de nacht, vlak voor fadjr. Dit is sunnah (aanbevolen) voor wie gaat vasten.

[2] Sahieh al-Buchaarie

[3] Zie dit artikel over hoe taraawieh thuis te verrichten: https://daliel.nl/veelgestelde-vragen-over-het-thuis-verrichten-van-taraawieh/

[4] Sahieh al-Buchaarie en Muslim

[5] Sunan at-Tirmidhie en Ibn Maadjah

[6] Sahieh al-Buchaarie en Muslim

[7] Sahieh al-Buchaarie en Muslim

Het bericht Vermeerder je aanbidding enkel door je intentie verscheen eerst op Daliel.

Van Fatima bint Mohammed, radiallahu ‘anhaa, weten we dat Djibriel, ‘alayhi salaam, in Ramadan elke nacht haar vader, de Profeet, sallallahu ‘alayhi wa sallam, bezocht en de Koran in zijn geheel met hem reciteerde. En in het jaar van zijn overlijden deed hij dat tweemaal.[2]

Ook de metgezellen (sahaabah) en degenen na hen brachten in Ramadan veel tijd door met de Koran. ‘Uthmaan, radiallahu ‘anhu, reciteerde de gehele Koran tijdens één gebedseenheid (rak’ah) van het witr gebed[3]. Imam Ash-Shaafi’i voltooide het lezen van de Koran zestig keer tijdens Ramadan[4]. Sommige van de Voorgangers lazen elke drie nachten de gehele Koran, sommigen deden dat in zeven nachten en anderen elke tien nachten.

Niet elke moslim is echter in staat om (vlot) Koran te lezen. Raak niet ontmoedigd als dit het geval is. De volgende acht tips helpen jou om deze Ramadan ook voor jóú de maand van de Koran te maken.

1. Neem je intentie onder de loep

De Koran kan gereciteerd worden om verschillende redenen: om de beloning voor het lezen, om de bemiddeling door de Koran op de Dag des Oordeels, om het reinigen van het hart, om het memoriseren, om Allah ermee te eren, om het lezen onder de knie te krijgen, etc. Dit zijn allemaal geldige redenen, omdat ze vallen onder de aanbidding van Allah. Om het maximale uit het reciteren te halen, kun je intenties combineren en zo de beloning voor iedere intentie ontvangen. Deze manier van ‘handeldrijven’ was de gewoonte van de sahaabah en de geleerden na hen. Je recitatie, al is het maar weinig, zal dan zwaar wegen op jouw weegschaal.[5] Lees dus waar je toe in staat bent, al herhaal je alleen maar de hoofdstukken (soewar) die je hebt gememoriseerd.

2. Vraag hulp aan Allah

Hoe mooi is het dat Allah niet alleen Degene is tot Wie onze aanbidding gericht is, maar ook de Enige is Die ons daarin succesvol kan laten zijn.

U alleen aanbidden wij en U alleen vragen wij om hulp.[6]

Vraag Allah om succesvol te zijn in het bereiken van jouw doel. Vraag Hem om sabr (standvastigheid), om het lezen vol te houden en je te beschermen tegen influisteringen en je eigen zwaktes of luiheid.

De Profeet, sallallahu ‘alayhi wa sallam, leerde ons te zeggen: ‘’O Allah, ik zoek bescherming bij U tegen luiheid, ik zoek bescherming bij U tegen lafheid, ik zoek bescherming bij U tegen (dementerende) ouderdom en ik zoek bescherming bij U tegen gierigheid.’’[7]

3. Verander je doelstelling

Misschien nam je je de voorgaande jaren, zoals zoveel moslims, steeds voor om in Ramadan de Koran uit te lezen. En misschien, zoals zoveel moslims, faalde je hierin en raakte je gedemotiveerd en gaf je het op. Dan is het goed om eens te kijken of je wel het juiste doel uitkoos. Een doel dat gericht is op kwantiteit (hoeveel je leest) is niet geschikt als jouw leestempo laag ligt. De Sahaba en geleerden, over wie we lazen dat ze de Koran vele malen uitlazen in Ramadan, beheersten de Arabische taal tot in de puntjes, lazen vlot – als ze het al niet uit hun hoofd reciteerden – en begrepen wat ze lazen. We kunnen aannemen dat het voor hen geen leesoefening was, maar meer het op zich in laten werken van de Koran. Als dat voor jou niet het geval is, hoe kan je dan denken dat van jou hetzelfde verwacht wordt?

Je kunt het doel ‘de Koran uitlezen’ veranderen in bijvoorbeeld: soerah al-Moelk lezen en haar betekenissen en lessen begrijpen. De soerah bevat dertig verzen, dus elke dag één erbij en aan het eind van de Ramadan kun je de soerah redelijk vlot lezen en heb je het misschien al deels gememoriseerd. Je kunt je ook richten op de kortere soewar, met als voordeel dat je ze daarna makkelijker memoriseert en in je gebed kunt gebruiken. Hiermee heb je doelstellingen die zeker ook haalbaar zijn wanneer je het lezen nog niet goed beheerst.

4. Luister naar Koranrecitaties

Het luisteren naar Koranrecitaties is een vorm van aanbidding en een soennah van onze Profeet, sallallahu ‘alayhi wa sallam. Hij vroeg zijn metgezel ‘Abdoellah ibn Mas’oed, radiallahu ‘anhu, om Koran voor hem te reciteren. Deze reageerde verbaasd: ‘’Moet ik voor u reciteren terwijl het aan u geopenbaard is?’’ Hij, sallallahu ‘alayhi wa sallam, antwoordde: ‘’Ja, ik houd ervan om te luisteren naar de recitatie van een ander’’. ‘Abdoellah reciteerde een deel van soerah an-Nisaa` totdat de Profeet sallallahu ‘alayhi wa sallam zei: ‘’Dit is genoeg voor nu.’’ En ‘Abdoellah zag dat hij tranen in zijn ogen had.[8]

We kunnen verschillende manieren van luisteren onderscheiden: het oppervlakkig luisteren met het oor en het luisteren met het verstand en het hart. Ongetwijfeld bevat het luisteren naar de Koran met het oor al vele zegeningen, maar als je er meer uit wil halen, adviseer ik om naar een recitatie te luisteren terwijl je de vertaling meeleest. Dit geeft je een algemene indruk van de betekenis van de verzen. Kies bijvoorbeeld een recitatie op Youtube waarbij de vertaling synchroon met de recitatie in beeld is. De website www.houseofquran.com biedt de mogelijkheid om te kiezen uit reciteurs en vertalingen en is vanwege de verschillende herhaalfuncties ook een goed hulpmiddel bij het memoriseren van de Koran. Voor op de telefoon is de app Muslim Pro[9] handig.

Beperk je bij het meelezen tot de hoofdboodschap van de verzen. Weersta de verleiding om de recitatie telkens te pauzeren om eens uitgebreid in de Koranuitleg (tafsier) te duiken. Onduidelijkheden kun je opschrijven en eventueel later opzoeken.

5. Duik dieper in de betekenis en uitleg

Voorafgaand aan het luisteren en meelezen kun je de tafsier raadplegen. Het verdient aanbeveling om dit vooral te doen bij de kortere soewar die je al hebt gememoriseerd. Omdat je deze soewar waarschijnlijk vaak gebruikt in je gebeden, zal de uitleg je beter bijblijven en zullen ook je gebeden aan concentratie en diepgang winnen. Herhaal dit zo nodig een aantal keer, totdat je je de uitleg echt eigen hebt gemaakt.

Op Youtube zijn verschillende tafsierseries te vinden die een korte of juist langere uitleg van bepaalde soewar geven. De ‘Get to know’-serie van Nouman Ali Khan geeft een beknopte uitleg van een paar minuten van verschillende soewar. De tafsier van Djoez ‘Amma (vanaf soerah an-Naba` tot an-Naas) door Abu Bakr Zoud is uitgebreider en beslaat soms meerdere afleveringen per soerah. Voor wie liever een boek leest, zijn de eerste zes delen van ‘De Tefsier van Ibn Kèthier’[10] en de uitleg van Djoez ‘Amma door Imam As-Sa’di[11] vertaald naar het Nederlands.

6. Overpeins de verzen

Allah zegt in de Koran:

(Dit is) een gezegend Boek dat Wij aan jou hebben neergezonden, zodat zij Zijn Verzen overpeinzen en zodat de bezitters van verstand er lering uit trekken. [12]

Hoewel het woord ‘overpeinzen’ doet vermoeden dat het gaat om voornamelijk een activiteit van het verstand, is juist hier het hart bij betrokken. Zoals het verstand behoefte heeft aan inzicht en antwoorden, zo heeft het hart behoefte aan spiritualiteit en emotie. Tadabboer (overpeinzing) komt hieraan tegemoet.

Als je punt 5 hebt toegepast en de achtergrond en betekenis van de verzen kent, lees de vertaling van de verzen dan nog eens. En deze keer alsof ze rechtstreeks tot jou gericht zijn en een persoonlijke boodschap voor jou bevatten. Neem bijvoorbeeld de personen of groepen mensen die genoemd worden en hun kenmerken. En kijk dan eens naar jezelf. Zie je overeenkomsten, en is dat goed of juist niet? Welke Namen van Allah komen in de verzen voor, waarom juist die Namen en wat betekenen ze in het algemeen en wat betekenen ze voor jou? Hoe zijn situaties uit jouw dagelijks leven te linken aan de verzen en hoe kun je ze toepassen?[13] [14]

Zie tadabboer en het beluisteren van een recitatie terwijl je de vertaling meeleest (punt 4) als twee aparte activiteiten. Het ene moet niet afleiden van het andere, zodat beiden tot hun recht komen.

7. Leg je gedachten en bevindingen vast

De mens is vergeetachtig, dus is het raadzaam om aantekeningen te maken en deze regelmatig terug te lezen. De beweging van het schrijven alleen al zorgt ervoor dat kennis ons beter bij blijft. Schrijven is ook een manier om te reflecteren, gedachten te ordenen en verbanden te ontdekken. Voor mensen die meer visueel zijn ingesteld, is het handig om in een oogopslag de hoogtepunten en leringen van een soerah te kunnen overzien. Ieder mens heeft zijn eigen stijl van leren en manier van verwerken, dus in dit opzicht kunnen we creatief zijn en een manier zoeken die bij ons past. Kijk bijvoorbeeld eens hier.

8. Zoek een maatje

Zoals de Profeet Mohammed, sallallahu ‘alayhi wa sallam, de Koran bestudeerde in gezelschap van Djibriel, ‘alayhi salaam, is het ook voor ons goed om samen met iemand te lezen en elkaar te stimuleren. Ook het effect van tadabboer is groter als je je gedachten kunt delen met iemand en ideeën kunt uitwisselen.

Deze tips helpen jou om op een gestructureerde manier aan de slag te gaan met haalbare doelstellingen. Hierdoor versterk je jouw band met de Koran en daarmee ook met Allah. En hoe mooi zou het zijn als je daardoor zó gemotiveerd raakt, dat je de tijd tot aan de volgende Ramadan benut om het Boek van Allah nog beter te kunnen lezen en begrijpen?

… Laat de Koran de lente van mijn hart zijn, het licht van mijn borst, de verwijderaar van mijn verdriet en de troost van mijn zorgen.[15]

[1] Soerah al-Baqarah, vers 185

[2] Sahieh al-Boechaari en Sahieh Muslim, overgeleverd door ‘Aa`ishah

[3] Fath al-Baarie, Ibn Hadjar al-‘Asqalaanie

[4] Siyar a’laam an-nubalaa`, Adh-Dhahabie

[5] Om meer hierover te lezen, zie https://www.islam21c.com/spirituality/what-is-your-intention-whilst-reading-the-quran/

[6] Soerah al-Faatihah, vers 4

[7] Sahieh al-Boechaari en Sahieh Muslim, overgeleverd door Anas ibn Maalik

[8] Sahieh al-Boechaari en Sahieh Muslim, overgeleverd door ‘Abdoellah ibn Mas’oed

[9] Let op: gebruik deze app niet voor de gebedstijden. Voor de juiste gebedstijden, en met name al-fadjr, zie dit artikel

[10] Uitgeverij Project Dien

[11] Uitgeverij Stichting As-Soennah

[12] Soerah Saad, vers 29

[13] Voor meer informatie over tadabboer, lees bijvoorbeeld https://www.islam21c.com/islamic-thought/how-to-make-tadabbur/ en https://www.islam21c.com/islamic-thought/unlocking-quranic-reflections/

[14] Het moge duidelijk zijn dat het overpeinzen van de verzen en er lering uit trekken (tadabboer) moet geschieden binnen het kader dat de tafsier aangeeft. Dit leidt tot leringen die persoonlijk zijn en niet altijd algemeen toepasbaar zijn en niet kan leiden tot het onttrekken van regelgeving uit de teksten.

[15] Musnad Ahmed, overgeleverd door ‘Abdoellah ibn Mas’oed (deel van een langere smeekbede)

Het bericht Ramadan: de maand van de Koran! Maar wat als ik de Koran niet kan lezen? verscheen eerst op Daliel.